Leylekler Türkiye’ye Ne Zaman Gelir? Baharın Simgesi Mi, Doğa İhlali Mi?
Göreve gelmiş bir doğa gazetecisi gibi başlıyorum: Ben hep bir soru takıntısı içindeyim — “Leylekler Türkiye’ye ne zaman gelir?” ve evet, bu sadece bir tarih meselesi değil, arkasında ciddi bir doğa hakkı, kültür beklentisi ve hatta iklim krizi tartışması yatıyor. Gözünüzü kırpmadan izlediğiniz o beyaz uzun bacaklı kuşlar aslında sadece baharı getirmiyor; kimi zaman bize doğanın ritmini, bazen de onun sınırlarını hatırlatıyor.
Baharın Habercisi mi, Telaşlı Göçmen mi?
Leyleklerin Türkiye’ye Gelişi ve Bunun Arkasındaki Karmaşa
İlkbaharda Türkiye’ye gelen leylekler genel olarak Mart sonu – Nisan başı civarında görülmeye başlıyor. ([timsahlar.com][1]) Ancak burada işin romantize edilen kısmıyla gerçekler arasında ciddi bir uçurum var. Çünkü biz her bahar “leylek geldi, bahar geldi” diye sevinirken, o kuş için çözmesi gereken hava akımları, besin zincirindeki belirsizlikler ve göç rotasındaki değişkenlikler tam da bu ritüelin ardında gizli duruyor.
Örneğin: Neden bazı yıllar Mart sonunda geliyorlar, bazı yıllar Nisan ortası? Cevap: İklim koşulları, besin bolluğu, termal hava akımları ve göç yollarındaki insan etkileri. Bu da demek oluyor ki “leylek geldi” demek artık bir doğa garantisi değil — bir şans işi. Biz kutlama yaparken, aslında doğa büyük bir riskle karşılaşmış olabilir.
Tartışmalı Nokta: Tek Başına Bahar Habercisi Olabilir Mi?
Neden “leylek gelirse bahar geldi” düşüncesi yetersiz?
Popüler kültürde “leylek geldi mi?” sorusu klasikleşmiş durumda. Fakat sorun şu: Bu bakış doğayı bizim beklentilerimiz üzerinden özelleştiriyor. Oysa leylekleri yalnızca “baharı getiren sevimli misafirler” olarak görmek, onların çok daha büyük bir ekosistemdeki rollerini ikinci plana atıyor.
Baharın habercisi oldukları doğru olabilir ama aynı zamanda göç yollarında ciddi baskılarla karşılaşıyorlar — iklim değişikliği, tarımsal alanların yok oluşu, sulak alanların daralması gibi.
“Mart sonu geldiyse tamamdır” diye düşünüldüğünde, bir yıl gecikme olursa doğa yerine bizim sabırsız beklentimiz suçlu oluyor.
Göç zamanları sabit değil. Örneğin bazı kaynaklar, ortalama geliş tarihini “Mart başı” gibi verirken, bazıları daha geç tarihleri de bildiriyor. ([timsahlar.com][2])
Bu durumda sormamız gerek: Leylekler gerçekten bizim mevsim ritüellerimiz için var mı? Yoksa biz onları, yıllık döngülerimizin bir parçası gibi mi görüyoruz?
Göç ve Gidiş: Ne Zaman Ayrılıyorlar?
Türkiye’den ne zaman yola çıkıyorlar?
Evet, geldikleri gibi gidiyorlar da… Türkiye’de leyleklerin sonbahar göçü genellikle Ağustos sonu ve Eylül başında başlıyor. ([Acil Gündem][3]) Burada da işin romantik kısmı kartpostallarda kalıyor: “Bakın leylekler uçuyor” derken aslında onlar ciddi bir hayatta kalma mücadelesi veriyor — yiyecek azaldığında, gündüz saatleri kısaldığında, hava soğumaya başladığında.
Ve burada size provokatif bir soru: Eğer biz baharın habercisi diye leylekleri beklerken, onlar göç rotalarını değiştiriyorsa ya da gelmiyorsa — bu bizim doğayla ilişkimizde bir başarısızlık göstergesi değil mi?
Biraz Cesurce Sonuç: Leylekler Bizim Elimizde Mi?
Doğa mı, Gösteri mi?
Leyleklerin Türkiye’ye gelmesi güzel bir manzara, şenlik gibi bir şey; ama bu manzara bizi yanıltmasın. Onlar birer sembol olmaktan çıkıp — eğer biz çevreyi, tarımı, sulak alanları koruma konusunda ciddi adımlar atmazsak — hızla yok olabilecek bir parçaya dönüşebilirler. Yani “leylek geldi, bahar geldi” demek artık yeterli değil. Bu yaklaşım, doğanın kendini yenilediğini varsaymak anlamına geliyor ve bu da büyük bir yanılsama.
Son olarak okuyucuya sesleniyorum:
Sizce leyleklerin Türkiye’ye gelişi bizde nasıl bir algı yaratıyor — gerçek bir doğa deneyimi mi, yoksa bir Instagram görseli mi?
Eğer gelecek yıllarda leyleklerin gelişinde gecikme veya azalma olursa, bunun sorumlusu doğa mı yoksa bizim ihmallerimiz mi olacak?
Yorumlarınızı bekliyorum. Bu sefer sadece “leylek geldi” demekle yetinmeyelim — birlikte düşündüğümüz, tartıştığımız ve belki de doğayla ilişkimizde biraz daha dürüst olduğumuz bir buluşma olsun.
[1]: “Türkiye’de leylekler nereye göç eder ve ne zaman gelir?”
[2]: “Türkiye’de leyleklerin göç haritası – Timsahlar ve Hayvanlar Dünyası”
[3]: “Leylekler ne kadar yaşar? İşte ‘baharın bekçilerinin’ göç yolları ve …”