Nama ve Hamiline Yazılı Senet Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
İstanbul’da yaşayan biri olarak, her gün farklı insanlarla karşılaşıyor, toplumsal yapıyı ve dinamikleri gözlemliyorum. Sokakta, metrobüste, işyerlerinde gördüğüm manzaralar, bazen beni düşündürüyor. Her şeyin ne kadar yüzeysel olduğu, aslında ne kadar derin katmanlara sahip olduğuna dair sürekli bir farkındalık içindeyim. Bu yazıda, nama ve hamiline yazılı senet kavramını toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden inceleyeceğim. Bu iki finansal araç, sadece hukukî anlamda önemli olmakla kalmaz, aynı zamanda günlük hayatımızda farklı grupların yaşadığı eşitsizlikleri de yansıtabilir.
Nama ve Hamiline Yazılı Senet Nedir?
Öncelikle, konuya açıklık getirelim: Nama ve hamiline yazılı senetler, ödeme araçlarıdır. Nama yazılı senetler, sadece belirtilen kişiye ödenebilecek senetlerdir. Yani senet, adının yazılı olduğu kişiye ödeme yapılmasını garanti eder. Hamiline yazılı senet ise, adının yazılı olmadığı ve bu nedenle sahibine ödenebilen senetlerdir. Bir kişinin, hamiline yazılı senet üzerinde hak iddia edebilmesi için o seneti fiziksel olarak elinde bulundurması gerekir. Peki, bu basit finansal terimler, toplumun farklı kesimlerini nasıl etkiler?
Toplumsal Cinsiyet ve Finansal Araçlar
İstanbul gibi büyük bir şehirde, finansal işlemler ve ticaret hayatı genellikle erkek egemen bir yapıya sahip. Nama ve hamiline yazılı senetlerin piyasada nasıl döndüğü, kadınların ve erkeklerin ekonomik fırsat eşitsizlikleriyle ne kadar ilişkilidir, buna bir bakalım.
Kadınların genellikle finansal işlemlere katılımı, toplumsal cinsiyet normları nedeniyle sınırlıdır. Birçok kadın, ev içindeki rollerine odaklanmışken, finansal okuryazarlık ve senet gibi araçları kullanma fırsatından mahrum kalıyor. Toplumsal cinsiyet normlarına göre, erkekler genellikle ailelerin maddi yükünü taşırken, kadınlar bu tür finansal araçlarla uğraşmaktan uzak tutuluyor. Oysa finansal araçlar, bireylerin ekonomik bağımsızlıklarını kazanabilmesi için kritik öneme sahip.
Geçenlerde metrobüste, bir grup kadın arasında geçen konuşmaya kulak misafiri oldum. Bir kadın, eşinin borçlarını ödeyebilmek için hamiline yazılı senetleri devreye soktuğundan bahsediyordu. Durumu yönetmek için kendi adını kullanmak zorunda kaldığı, çünkü eşinin borç ödeme geçmişi kötüymüş. Burada, senetlerin sadece finansal bir araç olmadığını, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliğini de nasıl yeniden ürettiğini görüyoruz. Kadınların çoğu, eşlerinin finansal hatalarını düzeltme yüküyle karşı karşıya kalıyor. Buna, toplumdaki erkeklerin borçluluklarının ve finansal hatalarının kadınlar tarafından temizlenmesine dair bilinçsiz bir norm da ekleniyor.
Çeşitlilik ve Senetler: Farklı Grupların Erişimi
Toplumda çeşitliliğin arttığı, farklı etnik ve kültürel grupların bir arada yaşadığı bir dönemdeyiz. Senetler gibi finansal araçların, her bireyin eşit erişebileceği bir kaynak olmadığını görüyoruz. Sosyo-ekonomik düzey, eğitim durumu, hatta etnik köken, bir kişinin senetlere erişimini etkileyebiliyor.
Örneğin, bazı yerlerde, özellikle düşük gelirli mahallelerde yaşayan bireylerin, nama yazılı senet kullanma fırsatları yok. Çünkü bu insanlar, genellikle bankacılık sistemine dahil değiller. Bunu ben, zaman zaman otobüslerde karşılaştığım konuşmalarda duyuyorum: “Banka hesabım yok, o yüzden senet vermek zor.” Düşük gelirli kesimler, finansal hizmetlerden genellikle dışlanıyor. Ve burada sadece erkekler değil, kadınlar da bu dışlanmışlıkla baş başa kalıyorlar. Söz konusu senetler gibi araçlar, toplumsal cinsiyet ve gelir düzeyi farklılıklarını daha da belirginleştiriyor.
Ayrıca, göçmenler ve mülteciler için de senet gibi finansal araçlar birer engel oluşturabiliyor. İstanbul’a gelen göçmenler, yasal statülerine göre iş bulmakta zorluk çekiyor, dolayısıyla finansal işlemlere de dahil olamıyorlar. Bu, sadece ekonomik eşitsizlik yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda daha geniş bir sosyal eşitsizliği de pekiştiriyor.
Sosyal Adalet Perspektifi: Eşitsizliklerin Derinleşmesi
Sosyal adaletin önemli bir parçası da, herkesin eşit fırsatlara sahip olmasını sağlamaktır. Ancak günlük hayatta gördüğüm kadarıyla, toplumsal yapı, pek çok grubu finansal araçlardan, özellikle de senet gibi önemli araçlardan uzak tutuyor. Farklı etnik gruplar, kadınlar ve düşük gelirli kesimler, finansal sistemden dışlanarak daha da derinleşen eşitsizliklerle karşılaşıyor.
Senetler, aslında birer “geçiş aracı” olabilir. Yani, bir işin yapılmasını garanti eden, ödeme için güvence sağlayan önemli bir araçtır. Ancak bu güvenceye ulaşmak, toplumsal sınıf farkları, cinsiyet rolleri ve ekonomik eşitsizlikler yüzünden her zaman mümkün olmuyor. Örneğin, banka hesabı olmayan biri, ne yazık ki finansal güvenceyi bir senetle sağlayamayabiliyor.
Sonuç: Finansal Araçlar ve Eşitlik Mücadelesi
Nama ve hamiline yazılı senetler, sadece para ve ticaretin araçları değil, aynı zamanda toplumsal yapının da birer yansımasıdır. Bunlar, hayatın her alanında karşılaştığımız eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri gözler önüne seriyor. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet kavramları bu araçlarla daha da görünür hale geliyor. Eğer adil bir toplum inşa etmek istiyorsak, finansal sistemdeki bu ayrımları aşmamız gerekiyor. Çünkü bir toplumun adaletini, sadece hukukî sistemler değil, o toplumun finansal eşitlik anlayışı da belirler.